Yıl Neye Göre Hesaplanır? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir İnceleme
Yıl neye göre hesaplanır? Bu soruyu herkes bir şekilde cevaplarken, çoğumuzun aklına yalnızca takvimdeki günler ve aylar gelir. Ancak, aslında yıl hesaplaması sadece bu kadar basit değil. Yılın nasıl hesaplandığı, toplumların tarihsel, kültürel ve sosyo-ekonomik yapılarından, bireylerin yaşadığı deneyimlere kadar pek çok faktöre bağlıdır. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açılarından bakıldığında, yılın hesaplanma şekli farklı gruplar üzerinde çok farklı etkiler yaratabilir. İstanbul sokaklarında, iş yerlerinde ve toplu taşımada gözlemlediğim sahnelerden hareketle, bu kavramları günlük hayatla nasıl ilişkilendirebileceğimize dair birkaç örnekle, yılın hesaplanışını yeniden düşünmeye çalışalım.
Yıl Neye Göre Hesaplanır? Geleneksel Anlayış ve Efsanevi Takvimler
Geleneksel olarak yıl, doğanın döngülerine ve takvimlere göre hesaplanır. Bu hesaplama, güneşin hareketiyle belirlenmiş dört mevsimi takip eder ve dünyadaki herkes için hemen hemen aynıdır. Ancak, bir taraftan bu evrensel takvim, herkesin zaman algısını yansıtmaz. Mesela, bazı kültürlerde yeni yıl, bizim Batı takvimimize göre değil, kendi özel takvimlerine göre kutlanır. Çeşitli dini ve kültürel inançlar, “yıl”ın başlangıcını farklı zaman dilimlerine yerleştirir. Bu durumda, yılın hesaplanması bazen çok daha derin, çok daha kişisel bir meseleye dönüşür. İstanbul’un kozmopolit yapısında, her kültürün takvimi ve yıl başı kutlamaları farklı olabiliyor. Yolda yürürken, her yıl başında sokakta karşılaştığım farklı kutlamalar ve farklı takvimlere sahip insanlar, bana bu kavramın ne kadar çok katmanlı olduğunu hatırlatıyor.
Toplumsal Cinsiyet ve Yıl Hesaplaması: Kadınların Zaman Algısı
Toplumsal cinsiyetin yıl hesabı üzerindeki etkisi, genellikle kadınların zaman dilimindeki varlıklarıyla şekillenir. Örneğin, kadınların iş gücüne katılımı ve kariyer gelişimleri çoğu zaman erkeklerle kıyaslandığında daha kesintili ve “dönemsel” olabiliyor. Anneliği, ev işlerini ve bakım sorumluluklarını düşününce, kadının “zamanı” erkeklerin zamanından çok daha farklı işlemeye başlıyor. Toplu taşımada, çoğu zaman kadınların daha yoğun saatlerde evden çıkıp işlerine gitmek zorunda kaldığını gözlemliyorum. Bu, o kadınların “yıl” hesaplamalarını ne kadar etkiliyor? Bir kadın için yıl, her zaman çocuğunun okula başladığı dönemi, işyerindeki terfi sınavını veya evdeki yoğun temizlik dönemini belirleyen bir zaman dilimi olabilir. Kendi hayatımda da bir kadının zamanını nasıl farklı şeylerle ilişkilendirdiğini çok net gözlemledim; mesela, arkadaşımın iki çocuğu var ve onun için bir yıl, tatil dönüşleri ve okul açılışları etrafında dönüyor.
Yıl Neye Göre Hesaplanır? Çeşitli Kimliklerin Zamanı
Yılın nasıl hesaplandığı, bazen kişinin kimliğine ve kültürüne göre de değişir. Çeşitli kimliklere sahip bireyler, kendi yaşamlarını yıldan yıla, yılın başlangıcını farklı bir perspektiften değerlendirebilirler. Bir LGBTİ+ bireyi için yıl, belki de toplumun onlara bakış açısındaki değişimlere göre şekillenir. Hangi günler kendisini daha özgür hissedebileceği, hangi dönemlerde kimliklerini daha açık bir şekilde kutlayabileceği veya gizleyebileceği ile ilgilidir. Bu, her LGBTİ+ bireyinin yaşadığı çevreye göre değişebilir. Geçtiğimiz yaz, toplu taşımada bir LGBTQ+ bireyinin yaşadığı, ona uygulanan bakışlar, sözlü tacizler, o kişinin “zamanını” nasıl daha sıkı ve dikkatli yaşadığını gösteriyor. Belki de yılın hangi zamanlarında kendilerini daha güvenli hissedecekleridir, buna göre takvimlerini yeniden şekillendiriyor olabilirler.
Sosyal Adalet ve Zaman Algısı
Toplumsal cinsiyet ve çeşitlilik faktörlerinin ötesinde, sosyal adalet de yılın nasıl hesaplandığını etkileyebilir. Toplumun daha dezavantajlı kesimleri için yıl, yoksullukla, işsizlikle ve çeşitli engellerle dolu bir süreç olabilir. Her yıl, bazen aynı mücadeleleri tekrar ederken geçer. Bir yandan, zengin ailelerin çocukları, tatil dönemlerini keyifli geçirebilirken, işçi sınıfından bir ailenin yılı, maddi sıkıntılarla boğuşarak geçiyor. Yılın başlangıcını genellikle daha olumlu, umut dolu bir döneme yerleştiren reklamlar ve kutlamalar, bu gruplar için her zaman gerçekçi olmayabilir. Bu, benim sokakta gördüğüm çelişkili tabloyu ortaya çıkarıyor; bazen bir sokakta neşeyle kutlayanları görürken, bir başka sokakta ise geçim sıkıntısı çeken insanlara tanık oluyorum. Sosyal adaletin eksik olduğu bir toplumda, yılın neye göre hesaplandığı bambaşka bir anlam kazanır.
Yıl Neye Göre Hesaplanır? Kapanış
Sonuç olarak, yıl neye göre hesaplanır? sorusu, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet ekseninde çok daha karmaşık bir boyut kazanıyor. Herkesin takvimi ve zamanı aynı değil. Yıl, kişisel deneyimlerle şekillenir ve toplumsal yapılar, insanların zaman algısını doğrudan etkiler. Bu yüzden, “yıl neye göre hesaplanır?” sorusunu sadece bir tarihsel takvim perspektifinden değil, toplumsal yapılar ve bireysel kimlikler üzerinden de düşünmeliyiz. Ve bu konuda, daha eşit ve adil bir toplum yaratabilmek için, herkesin zamanına, takvimine ve yaşamına saygı duymamız gerektiğini unutmamalıyız.